Ô nhiễm ánh sáng và ảnh hưởng tới cuộc sống

Mỗi khi nói tới ô nhiễm môi trường, chúng ta thường nghĩ tới trước tiên là ô nhiễm nguồn nước, ô nhiễm không khí chứ ít ai trong chúng ý thức được một sự nguy hiểm tiềm tàng bên cạnh mình – ô nhiễm ánh sáng. Ở những thành phố lớn, những chiếc đèn đường sáng rực, những đèn cao áp, những biển hiệu quảng cáo, những dải đèn màu nhấp nháy suốt đêm… đã tạo ra một nguồn ô nhiễm – một sát thủ trực tiếp ảnh hưởng tới sức khỏe con người.

Hiện nay, có rất nhiều thành phố năng động và phát triển, đến mức được mệnh danh là “những thành phố không ngủ”. Đó là vì thành phố ấy sầm uất, nhộn nhịp ngay cả khi đã vào đêm. Nhưng còn một sự thật khác, đó là sự ô nhiễm ánh sáng ở những nơi ấy đã khiến người dân thành phố… thực sự mất ngủ. Có thể kể đến những thành phố bị ô nhiễm ánh sáng nghiêm trọng nhất như: Hồng Kông, New York, Tokyo, Thượng Hải,…

Theo wikipedia , ô nhiễm ánh sáng là việc chiếu sáng quá mức hoặc ánh sáng nhân tạo gây khó chịu cho con người. Theo định nghĩa của Hiệp hội bầu trời tối quốc tế (IDA) xác định, ô nhiễm ánh sáng là bất kỳ tác động bất lợi của ánh sáng nhân tạo bao gồm cả ánh sáng trên bầu trời, ánh sáng chói, xâm nhập ánh sáng, ánh sáng lộn xộn, giảm tầm nhìn vào ban đêm và lãng phí năng lượng. Thực tế cho thấy, con người đang quá lạm dụng vào nguồn ánh sáng từ bóng đèn điện.

 

Các dạng của ô nhiễm ánh sáng

  • Ánh sáng xâm nhập (light trepass): là điều xảy ra khi ánh sáng xâm nhập vào địa phận của một người khác mà người đó không hề mong muốn. ví dụ chiếu đèn qua hàng rào nhà hàng xóm, hậu quả có thể là ánh sáng mạnh chiếu qua cửa sổ gây mất ngủ hoặc hạn chế tầm nhìn trong đêm.
  • Lạm dụng ánh sáng (over-illumination): Sử dụng quá mức ánh sáng tại những nơi không cần thiết, hoặc không đúng thời điểm.
  • Ánh sáng chói (glare): là hậu quả của sự đối lập giữa vùng sáng và vùng tối trong tầm nhìn. ánh sáng chói chiếu thẳng vào mắt người đi đường và lái xe có thể gây mất tầm nhìn trong đêm đến tận 1 giờ sau đó.
  • Ánh sáng lộn xộn do nhiều nguồn sáng được sử dụng quá mức cùng lúc. Đồng thời chúng được bố trí tạo ra các luồng chiếu sáng đan xen lẫn nhau. Điển hình là trên các đường phố có quá nhiều đèn quảng cáo. Đây cũng là một nguyên nhân làm cho người đi đường dễ mất tập trung và có thể dẫn tới tai nạn.

 1. Ô nhiễm ánh sáng – sát thủ của sức khỏe

Ô nhiễm ánh sáng gây tác hại trực tiếp đến cơ thể con người. Dưới đây là một vài hậu quả thường gặp nhất.

  • Giảm thị lực: Những khu vực được chiếu sáng quá mức gây chói mắt, khiến cho con người có phản xạ nhắm mắt hoặc ngoảnh mặt đi để màn ánh sáng không phân tán xuyên qua võng mạc. Những tác động này gây: giảm độ tinh tế, giảm khả năng nhận biết màu sắc, giảm khả năng nhận biết độ tương phản
  • Làm mất nhịp sinh học: Nhịp sinh học, hay còn gọi là đồng hồ sinh học, là chu kỳ hoạt động trong vòng 24 giờ ảnh hưởng đến các quá trình sinh lý của hầu hết cơ thể sống. Những quá trình này bao gồm hoạt động của não bộ, sự sản xuất hormone (melatonin), các hoạt động của tế bào và nhiều hoạt động sinh học khác. Ô nhiễm ánh sáng có thể làm rối loạn nhịp sinh học, gây mất ngủ, suy nhược cơ thể, ung thư và các bệnh về tim mạch.
  • Rối loạn giấc ngủ: Trong một thế giới hiện đại luôn được chiếu sáng thường trực như ngày nay, việc tiếp xúc thường xuyên với ánh sáng làm gia tăng nguy cơ rối loạn nhịp độ sinh hoạt, ảnh hưởng đến khả năng đi ngủ và thức dậy đúng giờ của con người, đồng thời tác động lên các quá trình chuyển hóa của cơ thể. Trong khi đó, một giấc ngủ đầy đủ có thể giúp cơ thể con người chống thừa cân, giảm stress, tái tạo sức lao động và giảm nguy cơ đái tháo đường.
  • Quá dư thừa ánh sáng vào ban đêm còn gây nguy cơ mắc một số bệnh ung thư. Thông qua ảnh chụp từ vệ tinh, gần đây nhóm nghiên cứu thuộc Đại học tổng hợp Haifa đã đánh dấu những vùng sáng nhất và những vùng tối nhất ở Israel với số liệu về các bệnh ung thư khác nhau ở những nơi này. Kết quả là, ở những vùng ô nhiễm ánh sáng nghiêm trọng nhất thì tỷ lệ người bị ung thư vú cao hơn tới 73%. Điều tương tự cũng diễn ra đối với căn bệnh ung thư tuyến tiền liệt.

Tiến sĩ Kloog trong nhóm nghiên cứu nhấn mạnh: “Tất nhiên không phải ánh sáng là yếu tố duy nhất gây ung thư vú. Nhưng có sự liên quan khá rõ giữa nguồn sáng nhân tạo với người bị bệnh”. Số liệu thống kê cho thấy: phụ nữ bị mù và phụ nữ ở các nước đang phát triển ít bị ảnh hưởng của ô nhiễm ánh sáng thì ít bị bệnh ung thư vú hơn. Phụ nữ thường phải làm việc ban đêm trong những căn phòng sáng có nguy cơ bị bệnh ung thư vú cao hơn.

Nguyên nhân có thể do hormon melatonin. Tuyến Zirbel chuyên tạo ra chất này vào ban đêm rất nhạy cảm với ánh sáng. Nếu phòng ngủ có nhiều ánh sáng thì cơ thể tạo ra ít chất melatonin nên khả năng chống bệnh ung thư bị giảm. Nhà y học David Blask thuộc Đại học Tulane của Mỹ nhận thấy, trong máu người chứa lượng melatonin ở mức bình thường thì sự phát triển của khối u sẽ bị chậm lại. Trong máu phụ nữ trải qua một đêm có nhiều ánh sáng, lượng melatonin thấp hơn mức bình thường do đó khối u phát triển nhanh hơn.

 2. Ô nhiễm ánh sáng gây khó cho quan sát thiên văn

Cách đây 400 năm, nhà thiên văn học Galileo Galilei đã có một phát hiện mang tính đột phá. Bằng mắt thường ông có thể phát hiện hàng nghìn ngôi sao. Nhưng nếu Galileo Galilei còn sống đến nay và quan sát bầu trời đêm bằng kính viễn vọng tự tạo của mình thì ông có thể phải đóng gói đồ nghề vì không thể phát hiện 4 mặt trăng Jupiter từng làm ông nổi danh một thời hoặc phát hiện những vết gồ ghề trên sao Thổ. Hoặc không thấy dải ngân hà gồm triệu triệu ngôi sao riêng lẻ được kết nối với nhau

 3. Ô nhiễm ánh sáng gây mất cân bằng sinh thái.

Các nhà côn trùng học từ lâu đã biết côn trùng xác định hướng di chuyển dựa vào nguồn sáng phát ra từ mặt trăng, nhưng côn trùng dễ bị nhầm lẫn giữa ánh sáng do mặt trăng phát ra với ánh sáng đèn. Côn trùng thường bay xung quanh nguồn ánh sáng nhân tạo này cho đến khi mệt rã rời hoặc đâm bổ vào nguồn ánh sáng và chết.

Theo nhà sinh vật học Gerhard Eisenbeis thuộc Đại học Mainz thì bình quân mỗi đêm hè quanh một cột đèn đường có khoảng 150 côn trùng bị tử nạn. Cả nước Đức có khoảng 7 triệu cột đèn đường, vậy là trên 1 tỷ côn trùng bị sát hại. Đây là một vấn đề lớn đối với thế giới côn trùng. Mỗi con ngài (bướm đêm) khi bay quanh cột đèn đường đồng nghĩa với việc không đi tìm nguồn thức ăn, không thụ phấn và không thực hiện chức năng sinh sản. Trong khi đó côn trùng hầu như đứng ở hàng đầu chuỗi thức ăn do đó để lại hậu quả nặng nề đối với các loài động vật khác.

Loài rùa biển ở bờ biển Đại Tây Dương cũng không thoát khỏi vận ác này. Những chú rùa nhỏ mới nở căn cứ vào bóng trăng và sao đổ trên mặt nước để bơi ra đại dương. Thế nhưng, vì ánh sáng trên mặt đất mạnh hơn ánh sáng trăng, sao khiến cho những chú rùa biển nhỏ mới ra đời tưởng nhầm lục địa là đại dương và bò vào đất liền, và thiếu nước mà chết.

Loài chim di cư là động vật dễ bị gây nhiễu bởi ánh sáng nhân tạo nhất. Chúng vốn định hướng bằng các vì sao, nên ánh sáng của những bóng đèn thành thị thường làm cho chúng mất phương hướng. Rất nhiều khi các đàn chim nhầm tưởng ánh sáng đèn ở những tòa cao ốc là sao, cuối cùng bay đập vào tường lầu mà chết. Theo thống kê của các nhà sinh vật học Mỹ thì hàng năm có tới 400 vạn con chim chết vì những vụ va đập vào đèn quảng cáo trên các lầu cao.

 Gây hiệu ứng nhà kính

Theo các nhà khoa học, năng lượng phát sinh từ việc chiếu sáng ban đêm làm tăng một lượng lớn khí CO2 và các loại khí nhà kính khác. Hơn nữa, nó còn góp phần vào hiệu ứng ấm lên của trái đất. Tất cả đều do nhu cầu lãng phí về năng lượng ánh sáng của con người.

Theo thống kê của Hiệp hội Thiên văn Anh, năng lượng dùng cho chiếu sáng chiếm đến 1/4 tổng năng lượng tiêu dùng của cả thế giới. Trong đó, có đến 30-60% năng lượng dành cho những việc chiếu sáng không cần thiết. Theo số liệu ước tính của Tổ chức Bảo vệ bầu trời đêm quốc tế, chỉ riêng đối với Mỹ đã có đến 38% năng lượng chiếu sáng ngoài trời lãng phí, dẫn đến hàng năm tiêu tốn 2 triệu thùng dầu, gây lãng phí 1,5 tỷ USD/năm và đặc biệt đóng góp lượng khí CO2 khoảng 300 triệu tấn/năm, một tác nhân gây hiện tượng hiệu ứng nhà kính, hiện tượng nóng lên toàn cầu.

Ô nhiễm ánh sáng đang là nguy cơ đối với cuộc sống hiện đại. Các nhà khoa học đang nỗ lực cho những nghiên cứu để giảm bớt tác hại tiềm tàng này

 SOC @ Khoa học 247., Biên soạn

Authors

*

Top