Lev Tolstoy – Chu du trên ranh giới của những vòng đời

 

Lev Nikolayevich Tolstoy tranh của Nikoly Ge - 1884

Lev Nikolayevich Tolstoy tranh của Nikoly Ge – 1884

Gần 150 năm kể từ ngày nhà văn Lev Nikolayevich Tolstoy (Лев Николаевич Толстой) viết những dòng đầu tiên của thiên tiểu thuyết “Chiến tranh và hòa bình” (1869). Mọi người nghĩ tới ông như một trong những tiểu thuyết gia vĩ đại nhất của thế kỷ 19, một vài người nghĩ ông còn là một người có quan điểm cực đoan về xã hội và chính trị. Trong quãng đời dài của mình (1828- 1910), Tolstoy dần dần chối bỏ đức tin (tín ngưỡng) và xuất thân quý tộc của mình và hình thành một thế giới quan khác biệt, hoàn toàn gây sửng sốt những người thuộc tầng lớp của ông. Đi theo sự thay đổi nhận thức của ông, chúng ta có thể rút ra một vài bài học về việc tiếp cận tới nghệ thuật sống trong thời đại ngày nay.

Gia đình của Tolstoy thuộc tầng lớp quý tộc Nga, sở hữu nhiều ruộng đất và hàng trăm nông nô. Cuộc sống của chàng bá tước trẻ Tolstoy nhuốm màu sấc trụy lạc và đắm chìm trong bài bạc, như ông đã viết trong quyển “Lời thú nhận” (A Confession).

“Tôi đã giết người trong chiến tranh và thách thức người khác đấu tay đôi để giết họ. Tôi đã đánh mất bản thân mình trong bài bạc, phè phỡn bằng mồ hôi công sức của người nông dân, trong khi tôi kết án và trừng phạt họ. Tôi đã sống buông thả và lừa gạt tất cả mọi người. Dối trá, cướp bóc, thông dâm, nghiện ngập, hung tàn, giết người – không có một tội ác nào mà tôi không liên quan, và mặc dù vậy, người ta vẫn ca ngợi tư cách của tôi và thế hệ của tôi đã được đánh giá và đánh giá tôi là một người có đạo đức.  Và tôi sống 10 năm cuộc sống như vậy”

Và Tolstoy đã làm thế nào để dứt bỏ cuộc sống đồi trụy đó? Và cuộc phiêu lưu của ông sẽ giúp chúng ta suy xét lại triết lý sống của chính mình ra sao?

1. Bài học số 1: Nhân sinh quan rộng mở

Một phạm vi mà Tolstoy vượt trội là khả năng và ước muốn thay đổi tâm trí của chính mình dựa trên những trải nghiệm mới. Ông đã rèn luyện kỹ năng này vào năm 1850 khi là một sỹ quan trong quân đội. Những trải nghiệm khủng khiếp từ cuộc bao vây đẫm máu thành phố Sebastopol trong cuộc chiến tranh Crưm (Crimean War 1853 –1856) đã biến Tolstoy, từ một chiến sỹ thông thường thành một người theo chủ nghĩa hòa bình. Sự kiện quyết định diễn ra vào năm 1857, khi ông chứng kiến vụ xử tử công khai bằng máy chém tại Paris. Khoảng khắc cái đầu bị chém lìa rơi thẳng vào thùng đựng bên dưới đã ám ảnh ông mãi mãi. Nó đã khiến ông tin rằng, chính quyền và những luật lệ của nó, không chỉ man rợ mà còn bảo vệ lợi ích của tầng lớp giàu có và quyền lực. Ông đã viết cho một người bạn “Sự thật là chính quyền được thành lập với âm mưu không chỉ bóc lột mà hơn hết thảy, làm mục nát dân chúng…  Từ nay trở về sau, tôi sẽ không phục vụ bất cứ chính quyền nào ở bất cứ đâu nữa”. Và thời điểm đó, Tolstoy đã bước trên con đường trở thành người theo chủ nghĩa vô chính phủ. Sự phản đối của ông với chủ nghĩa Sa hoàng tại Nga trở nên vô cùng gay gắt và chỉ có vinh quang trong văn học mới cứu ông khỏi bị tù đầy. Tolstoy có thể là người đầu tiên khiến chúng ta can đảm đặt câu hỏi về toàn bộ nền tảng của những đức tin và giáo điều mà chúng ta được dạy dỗ.

2. Bài học thứ 2: Học cách thấu cảm

Tolstoy đã thực hiện một cuộc hành trình vĩ đại của sự thấu cảm vào thế kỷ 19, biểu lộ rõ khát vọng bước vào cuộc sống của những người thuộc tầng lớp hoàn toàn khác so với tầng lớp quý tộc của ông. Tham gia cuộc đấu tranh giải phóng nông nô năm 1861, và bị chi phối bởi dòng chảy ca ngợi ưu điểm của giai cấp nông dân đang diễn ra khắp nước Nga, Tolstoy không chỉ chấp nhận mặc quần áo truyền thống của người nông dân mà còn cùng họ làm việc trên ruộng đất của chính gia đình ông, cày ruộng và sửa chữa nhà cửa bằng chính đôi tay mình. Mặc dù phải đối mặt với sự hồ nghi dành cho một bá tước dòng dõi quý tộc, Tolstoy vẫn tận hưởng trọn vẹn cuộc sống giữa những người nông dân, và hoàn toàn xa lánh tầng lớp văn chương, quý tộc thành thị. Ông đã thành lập trường học thực nghiệm cho trẻ em nông dân dựa trên chủ nghĩa tự do và chủ nghĩa quân bình của Rousseau và Proudhon, và thậm chí tự mình giảng dạy tại đó. Không giống những nhà quý tộc khác –  rao giảng các luận điệu về sự đoàn kết với tầng lớp lao động tại nông thôn, Tolstoy tin rằng, không bao giờ có sự thấu hiểu, sự cảm thông đối với người nông dân nếu không tự mình nếm trải cuộc sống thật sự của họ.

Tolstoy cày ruộng (tranh của Ilya Repin năm 1889)

Tolstoy cày ruộng (tranh của Ilya Repin năm 1889)

3. Bài học thứ 3: Tạo ra sự khác biệt

Tolstoy đã có những nỗ lực phi thường trong việc cứu giúp và xoa dịu nỗi đau của con người. Sự cống hiến của ông cho tầng lớp nông dân được mịnh chứng rõ nét qua những nỗ lực không ngừng nghỉ chống lại nạn đói tại Nga.

Sau nạn mất mùa năm 1873, Tolstoy ngừng viết tiểu thuyết Anna Karenina trong vòng một năm để xây dựng các chương trình cứu đói cho nông dân. Ông đã viết “Tôi không thể quan tâm tới các nhân vật tưởng tượng khi mà trước mắt tôi là những người đang sống”. Là một người cứng rắn và kiển định, Tolstoy lặp lại hành động tương tự khi nạn đói xảy ra vào năm 1891.  Cùng với gia đình mình, Tolstoy bỏ ra 2 năm kêu gọi cứu trợ từ khắp nơi trên giới và trong khoảng thời gian đó, ông làm việc tại nhà bếp. Bạn bè và gia đình nghĩ Tolstoy bị điên – một tiểu thuyết gia hàng đầu thế giới quyết định đặt sang một bên các bản thảo thiên tài của mình để tập trung thực hiện việc cứu tế.

4. Bài học thứ 4: Người thầy của nghệ thuật sống giản dị

Một trong những món quà vĩ đại nhất của Tolstoy – và cũng là căn nguyên khổ đau của ông – chính là sự say mê tìm hiểu ý nghĩa của cuộc sống. Ông không ngừng đặt câu hỏi cho bản thân về việc nên sống như thế nào và ý nghĩa của tất cả gia sản cũng như danh vọng mà ông sở hữu.

Cuối năm 1870, khi không tìm ra câu trả lời, ông đã suy sụp tới mức có ý định tự vẫn. Nhưng sau khi tìm hiểu triết lý của nhà triết học Đức Schopenhauer, nghiên cứu Kinh Phật và Kinh Thánh, ông đã nuôi dưỡng một cuộc cách mạng về tôn giáo.

Ông phủ nhận tất cả những tổ chức tôn giáo đang tồn tại, bao gồm cả Chính thống giáo (Orthodox Church) là tôn giáo nuôi dưỡng tâm hồn ông từ nhỏ. Ông xây dựng một cuộc sống theo cách khổ tu cả về vật chất và tinh thần. Ông từ bỏ uống rượu, hút thuốc và tuân thủ quy tắc ăn chay khổ hạnh. Ông đã gây cảm hứng sâu sắc cho những người theo chủ nghĩa không tưởng bằng việc xây dựng cuộc sống tối giản, tự cung tự cấp và từ bỏ việc sở hữu tài sản.

Nhóm “Tolstoyan” (những người theo chủ nghĩa của Tolstoy) phát triển khắp nơi trên thế giới và vào năm 1910, Gandhi – vị anh hùng dân tộc Ấn độ, đã thành lập 1 tu viện mang tên “Nông trang Tolstoy”.

5. Bài học thứ 5: Đề phòng sự mâu thuẫn

Cuộc sống mới, giản dị của Tolstoy đã gặp phải không ít khó khăn và mâu thuẫn. Ngược lại với việc ông được yêu mên khắp toàn cầu, Tolstoy thường xuyên xung đột với vợ mình. Ông – tông đồ của chủ nghĩa bình đẳng, không bao giờ có thể từ bỏ hoàn toàn cuộc sống giàu sang và những đặc quyền của mình. Ông đã sống tới cuối đời trong ngôi nhà của tổ tiên với những người hầu phục vụ.

Khi ông thảo luận việc trao lại ruộng đất của mình cho nông dân, vợ và các con ông đã phản ứng dữ dội, và ông, cuối cùng đã phải nhượng bộ. Nhưng vào đầu năm 1890, bất chấp sự phản đối quyết liệt của gia đình, ông đã thực hiện việc dỡ bỏ bản quyền đối với nhiều tác phẩm của mình – một hành động từ bỏ của cải và danh vọng.

Trong những năm cuối đời, khi các phóng viên và nhà báo tới thăm ông, họ luôn rơi vào tâm trạng ngạc nhiên khi thấy ông – nhà văn nổi tiếng thế giới đang chẻ củi với công nhân hoặc đang cặm cụi tự khâu đôi ủng của mình.

Quá trình rũ bỏ danh vọng, phú quý của Tolstoy, cũng như sự chuyển đổi trong cuộc sống cá nhân của ông, mặc dù không thể thực hiện một cách triệt để, hoàn hảo, nhưng hoàn toàn có thể khiến chúng ta ngưỡng mộ.

Lev Tolstoy và cháu gái tại Yasnaya Polyana

Lev Tolstoy và cháu gái tại Yasnaya Polyana

6. Bài học thứ 6: Trải nghiệm và chiêm nghiệm

Tolstoy đã chỉ ra rằng, nếu bạn muốn thử thách các định kiến của bản thân và tiếp cận thế giới dưới một góc nhìn khác thì cách tốt nhất là sống giữa những người có quan điểm và cách sống khác hẳn quan điểm và cách sống của bạn.

Đó là lí do chủ đạo khiến Tolstoy ngừng giao du với tầng lớp quý tộc Moscow và dùng phần lớn thời gian của đời mình để trải nghiệm cuộc sống giữa tầng lớp lao động tại nông thôn.

Trong cuốn tiểu thuyết cuối cùng của ông – Phục sinh (1899), Tolstoy đã khẳng định: phần lớn mọi người, dù là doanh nhân thành đạt, chính trị gia quyền lực hay một tên trộm tầm thường, đều sở hữu đức tin và phong cách sống riêng với mục đích thành danh hoặc thành công theo những đạo lý, luân lý riêng. “Để giữ vững quan điểm sống” ông viết, “những người này, theo bản năng, giữ gìn mối quan hệ xoay quanh một nhóm người có cùng quan điểm với họ cũng như vị trí của họ trong  nhóm này”.

Được nâng niu trong một nhóm người cùng địa vị hoặc cùng hoàn cảnh xã hội, chúng ta có thể nghĩ rằng thật bình thường khi sở hữu 2 căn nhà, thật hợp lý khi phản đối kết hôn đồng tính, thật chính đáng khi dội bom một quốc gia tại Trung Đông. Vì chúng ta không thể nhận thấy những quan điểm sống như vậy là vô lý, bất công, sai trái. Vì chúng ta sống trong một vòng tròn nhỏ do chính chúng ta tạo ra và nó bít chặt nhãn quan của chúng ta hướng ra thế giới. Nếu chúng ta muốn đặt câu hỏi với đức tin và quan niệm sống của chính chúng ta, hãy làm theo những gì Tolstoy đã dùng cả đời mình để chỉ dẫn: thử sống cùng với những người có nguyên tắc sống và trải nghiệm sống hàng ngày tương phản với chúng ta. Chu du trên ranh giới của những vòng đời.

Phục sinh – Lev Tolstoi

Phục sinh – Lev Tolstoi

Shadowsong @ Khoa học 247., Biên soạn

Authors
Top